Prelego en la Eŭropa Esperanto Kongreso, 2000 Bruselo, Eŭropa Parlamento
Akva problemaro, lingva problemaro :
la rifuzo de efikaj kaj simplaj solvoj
Membro de la Komisiono pri Akvoj
de la Valona Regiono
Gesinjoroj,
Estas plezuro kaj honoro alparoli vin pri du temoj, kiuj, laŭ mi, aparte gravegas : akvo kaj esperanto. Mi pardonpetas pro la kvalito de mia lingvaĝo, sed, nur antaŭnelonge mi ekkonsciis pri la graveco de internacia lingvo kaj lernis esperanton ; sekve miaj konoj de la lingvo estas modestaj.
Hungardevena belgo, mi spertis la malfacilaĵojn lerni la francan kiel plenkreskulo. Tiuj, kiuj ekde la infanaĝo estis edukitaj en la etoso de okcidentaj lingvoj, ne ĉiam konscias pri la malfacilaĵoj, kiuj frontas homoj el Centra kaj Orienta Eŭropo, eĉ el Azio, por lerni lingvon kun etimologia ortografio. Estas partigo inter la parola kaj la skriba lingvo. Fakte, nepras lerni du lingvoj anstataŭ unu. Tiurilate la angla nepre gajnas la palmon de la malfacilaĵoj. Kiam infano el Centra Eŭuropo lernis la alfabeton, li jam kapablas legi kaj skribi sen tro da eraroj. Mi ne asertas, ke tiuj lingvoj estas facilaj, nur mi volas diri ke ĉiuj etnaj lingvoj estas malfacilaj. Sekve estus egoiste kaj profunde majuste trudi al ĉiuj la lingvon de la plej potenca, kies tio jam okazas en Eŭropa Unio.
Travideblaĵo
1 : Eŭropo sen eŭropa lingvo estas paralizita Plurilingvizmo
= senefikeco Preparas
la terenon al « tut-angla »
La nun rekomendita plurilingvismo estas neracia, neefika, kaj kostega ; ĝi rolas nur kiel « magia pocio » por trudi la anglan.
Historie ne estos Eŭropo sen eŭropa lingvo. Kun la angla, kiel komuna lingvo, nia kontinento iĝos alpendaĵo de Usono. Ĉiu Eŭropano estos devigata forlasi sian kulturon por la « efikeco », ĉar, finfine, nur la denaskaj anglolingvanoj estos plenrajtaj civitanoj : la aliaj iĝos duarangaj por la labormerkato.
Se ni de pli fore taksas la situacion, ni konstatas ke komuna mono, kaj eĉ sociala Eŭropo havas malgrandan gravecon, kompare kun adopto de lingvo, kuin ĉiuj Eŭropanoj povus konsideri kiel la sia, sen privilegi iun aŭ alian etnion. Estas la bazo de nia identeco sur kiu Eŭropo konstruiĝos. Laŭ tiu vidpunkto la uzata lingvo ne estas senkiala elekto : ĝia elekto larĝe superas la nocion de komunikilo. Temas pri elekto, kiu decidigas pri la estonteco : ĉu submetiĝo al fremda potenco, ĉu vera solidareco kaj egalrajta kunlaborado.
la
latina de la nuna tempoTravideblaĵo
2 : Esperanto : sintezo de ĉiuj eŭropaj lingvoj
Esperanto estas saĝa kaj racia sintezo de ĉiuj eŭropaj lingvoj. Post du jarmiloj de historio, ĝi povas anstataŭigi la latinan kaj refari kulturan unuecon de nia kontinento, respektante kaj antaŭgardante la ecojn de ĉiuj.
sama
batalo, samaj obstaklojTravideblaĵo
3 : - Esperanto
- Daŭra mastrumado de la akvo
La elekto de la plej efika kaj de la plej
simpla solvo frontas ne nur psikologiajn obstaklojn, sed ankaŭ
politikan volon de ekonomia superregado.
Esperanto kaj daŭra mastrumado de la akvo : ĉu sama batalo ?
novaj
teknikoj ekzistas sed neniu
politika volo por apliki ilinTravideblaĵo
4 : La daŭra mastrumado de la akvo
Klopodante identigi tiujn, mi ekkomprenis ke
tiuj fortoj, kiuj baras la elekton de esperanto, identiĝas kun tiuj,
kiuj malebligas politikon pri daŭra mastrumado de la akvo. La
paraleleco kaj la analogeco inter tiuj du problemoj estas okulfrapaj.
Ambaŭkaze malgranda nombro da personoj tre influaj, kaj kiuj
disponas pri financaj rimedoj kvazaŭ senlimaj, strebas altrudi
solvojn netaŭgajn, neĵustajn kaj neefikajn. Ili celas nur
plifortigi sian potencon kaj havigi al si grandajn profitojn,
malfavore al ĉiuj.
Kion ni povus esperi de daŭra mastrumado de la akvo ?
Tiu vorto, tiom fuŝuzita, havas malsimilajn signifojn, laŭ la adoptita vidpunkto. Por la politikaj decidantoj, temas pri centralizita kontrolo de ĉiuj aktivecoj al akvo. Jam nun eblas antaŭvidi la rezultojn de tia politiko : media difektado kaj buĝeta deficito. Akvo iĝos la ĉefa geopolitika vetaĵo por kio oni militos. Tiuj, kiuj kontrolos la akvajn riĉfontojn, posedos la potencon kaj riĉecon. Estas do en iliaj interesoj prezenti iliajn solvojn kiel neprajn, kaj konsekvence adaptigi la leĝaron. Pro tio, kiel bazo de ĉiu eŭropa leĝaro pri akvo, estas trudita falsa koncepto : pagigi la uzadon de akvo, anstataŭ la malpurigon. Dank’al tiu koncepto, eblis forigi ĉiujn teknikajn solvojn, kies bazo estas la prevento de malpurigo, profite al kostegaj teknikoj de purigado.
Tamen la freŝdataj progresoj en la esploroj pri akvo ebligis ellabori, kaj eksperimenti teknikaj solvojn, kies aplikado povus revolucii nian mastrumadon de la akvo ; ĝi havus rezultojn, kiujn nun oni ne plu kuraĝas antaŭvidi.
Travideblaĵo
5 : Dank’al novaj teknikoj : ebleco
malpli imposti la akvon ; bonkvalita
akvo por ĉiuj ; malaltigo
de la elspezoj por la purigado ; puraj
riveroj.
Ebleco malpli imposti la akvon.
Drasta malaltigo de la akvo-prezoj.
Ebleco havigi al ĉiuj bonkvalitan akvon, sen « socialemaj aranĝoj ».
E
mastrumado
de la akvo estas
malpermesitaj de la nuna leĝaroTravideblaĵo
6 : La novaj teknikoj de daŭra
bleco rapide plibonigi la kvaliton de niaj
riveroj, kaj transpasi la nunajn prognozojn la plej optimistajn.
L
komunikoj :
kultura ekologioTravideblaĵo
7 : La daŭra mastrumado de internaciaj
a teknikoj, kiuj ebligus atingi tiujn celojn,
estas nun malpermesitaj de la leĝaro. Estas ankaŭ obstrukco, kiam
oni klopodas informi la publikon pri tiuj novaj eblecoj.
Kaj pri la « daŭra mastrumado » de internaciaj komunikoj ?
Estas nek politika, nek ekonomia forto por subteni la malcentralizajn teknikojn pri mastrumado de la akvo kaj de esperanto. Tamen, daŭra mastrumado de internaciaj komunikoj havus tiom da impresajn rezultojn.
Efikeco
de komunikoj Malaltigo
de elspezoj por tradukoj Reputacio
de Eŭropo en la mondoTravideblaĵo
8 : Esperanto
Efikeco neniam atingita en la internaciaj rilatoj.
Drasta malaltigo de buĝetoj pri tradukado kaj interpretado.
Malaltigo de buĝetoj pro deviga kaj senefika lernado de pluraj etnaj lingvoj malfacilaj.
Plifaciligo de la lernado de lingvoj, ĉar esperanto estas la plej taŭga enkonduko en la lernadon de fremdaj lingvoj.
Malaltigo de la kostoj por publikaĵoj kun internacia intereso, precipe por sciencaj publikaĝoj.
Facila kaj ĵusta komunikado inter la popoloj, eĉ je la plej modesta nivelo.
Movebleco tra Eŭropo por universitataj studentoj kaj por laboristoj ; facileco por sciencaj interŝanĝoj.
Disvolviĝo de eŭropa konscio, konscio aparteni al kultura sfero ellaborita dum du jarmiloj da komuna historio.
Rehonorigo de la reputacio de Eŭropo tra la mondo. Per esperanto oni entombigas ankaŭ la kulturan bazon de la kolonialismo. Kontraŭe al Usono, la nova Eŭropo ne plu trudos siajn etnaj lingvoj al la popoloj de la mondo, eĉ ne por komercaj rilatoj.
Dank’al facila lernado de esperanto ankaŭ por neeŭropaj popoloj, Eŭropo pli facile altigos sian prestiĝon, siajn kulturajn kaj komercajn rilatojn, fronte al Usono, precipe en la landoj, kiuj deziras liberiĝi de kolonia pasinteco ligita al la angla.
Nur esperanto povas garantii harmonian disvolviĝon de ĉiuj artaj kreadoj, sen celita interveno de la registaroj.
Facila lernado kaj internacia disvolviĝo de esperanto ekvklibrigos la nunan inklinon de la angla premegi la aliajn kulturojn.
S
la
akvo : - daŭra agriculturo
- malcentralizita distribuo de akvo
-
daŭra mastrumado de kloakakvoTravideblaĵo
9 : Simplaj rimedoj por daŭra mastrumado de
ed ni daŭrigu la analizon de la paralelizmo
inter la du problemaroj.
Simplaj rimedoj por daŭra mastrumado de la akvo
Raporto pri novaj teknikoj ne eniras la kadron de tiu-ĉi prelego. Ni nur skizos la daŭran mastrumadon de la akvo en tri ĉefkampoj : agrikulturo, akvoprovizado kaj mastrumado de kloakakvo.
Malbona
mastrumado de la biomaso akvoproblemoj Solvo :
restarigo de la cikloj de nitrogeno, fosforo, karbono kaj akvoTravideblaĵo
10 : Agrikulturo
Agrikulturo
L
Nunaj
teknikoj Altigo
de la akvo-prezo Novaj
teknikoj malcentralizitaj -
i.a. plivalorigo de la pluvakvo Travideblaĵo
11 : Malcentralizita distribuo de akvo
a novaj teknikoj pri mastrumado de la biomaso
baziĝas sur kombino de karbona kaj nitrogena biomaso. Dank’al tiu
kunigo, oni antaŭevitas polucion de la akvoj kaj oni renovigas
agrikulturajn teronjn damaĝitajn de agrokemio dum duonjarcento. La
restarigo de la grandaj naturaj cikloj de nitrogeno fosforo, karbono
kaj akvo, certigas bazon de daŭra agrikulturo, kiu postulas malpli
da akvo kaj kiu malpli polucias. Temas pri la ununura solvo por
purigi nianjn rezervojn de subtera akvo.
Akvoprovizado
P
Travideblaĵo
12 : Donitaĵoj : - pluvakvo sur la domoj =
80% de la hejma konsumado
Urbe : 2.3 m² de tegmento
= trinkebla akvo por unu persono
ro la teknikaj solvoj, nun centralizitaj kaj
rekomenditaj, la akvo iĝos tiom kosta, ke parto de la loĝantaro ne
plu povos pagi ĝin. Kaj socialemaj aranĝoj por provizi akvon,
neniel ŝanĝos la situacion. Evidente, ne estas en la intereso de
tiuj, kuj monopoligas la centralizitan akvo-provizadon, ke disvolviĝu
malcentralizitaj teknikoj pro pluvakvo. Tamen tiuj teknikoj jam bone
funkcias kaj en Belgio kaj en Francio miloj da familioj uzas ilin,
mem por trinki. Tiuj familioj disponas pri akvo ekde cisterno de
pluvakvo, kiu kostas malpli ol 1 Eŭro po kuba metro por ordinaraj
uzoj, kaj inter 0.01 kaj 0.03 Eŭro po litro da altkvalita akvo,
konsiderante la amortizon de la instalaĵo.
c) Mastrumado de la urba kloakakvo
La nuna eŭropa programo pri purigado de la urba kloakakvo okazigas al la membro-ŝtatoj grandegajn elspezojn, kaj tiu altigas la akvoprezon. La plurnaciaj societoj, kiuj tenas la teknologiojn pri kolektiva purigado, faras premon sur la leĝofarantojn kaj klopodas kredigi la publiko, ke tiuj kostegaj teknikoj nepras por la antaŭŝirmo de la akvokvalito.
Scienca analizo de tiu problemaro montras, ke la realeco estas tute alia. Malgraŭ grandegaj elspezoj, la ĝeneraligo de kolektiva purigado neniam atingos la antaŭviditajn celojn, ĉar ĝi :
havos neniun rezulton mezureblan pri la kvalito de la subteraj akvoj ;
daŭrigos la eŭtrofizan karakteron de la riveroj ;
e
ne kongruas kun la koncepto de daŭra
disvolviĝo
- polucio per la purigŝlimoj
- rompiĝo de la nitrogen-cikloTravideblaĵo
14 : La principo mem de kolektiva purigado
stigos gravajn medioproblemojn por elimini la
purigŝlimojn.
E
Mediaj
efikoj anstataŭ purigaj efikojTravideblaĵo
15 : Alternativa solvo : integra salubrigo
blas pruvi, ke la principo mem de la kolektiva
purigado, laŭ la nuna koncepto, ne kongruas kun la koncepto de daŭra
disvolgiĝo.
minimumaj
efektoj sur la medion plej
malgrandaj kostoj simplaj,
malcentralizitaj teknikoj puraj
riverojTravideblaĵo
16 : Integra salubrigo
Se, nuntempe, la kolektiva purigado ŝajnas
nepra en urbaj domaroj, en ĉirkaŭurbaj kaj kamparaj domaroj (ĉ. 75
% de la loĝeoj) ni havas multajn novajn malcentralizitajn teknikojn.
Ili estas alternativaj, malmultekostaj solvoj efikaj por la
akvoprotekto. La nova koncepto, nomita « integra
salubrigo » lokigas la mediajn efikojn antaŭ la
purigaj.
Konsiderante la fakton, ke la plej granda parto de la elspezoj por kolektiva purigado rilatas al kamparaj kaj ĉirkaŭurbaj zonoj, aplikado de la nova koncepto de « integra salubrigo » draste malaltigus la kolektivajn elspezojn pri purigado. Ĝeneraligo de tiu koncepto rahavigus al la riveroj purecon; kiu transpasus ĉiujn objektivojn pri kvalito. Eblus realigi la salubrigon per kolektivaj elspezoj 5 aŭ 10-foje malpli altaj ol tiuj, kiuj estas nun antaŭvideblaj por la purigado.
« Direktivo pri esperanto » de E.U. Agadplano
pri enkonduko de ILO
en
la membro-ŝtatojnTravideblaĵo
17 : Daŭra mastrumado de internaciaj komunikoj
Simplaj rimedoj pro daŭra mastrumado de la komunikoj
La pluringvismo nun rekomendita de Eŭropa Parlamento ege kostas kaj ete efikas. Ĝeneraligo de la angla ne multe pli efikos, nur ĝi estigos anglolingvan eliton. La relativa facileco de la komunikoj limiĝos je iu socia elito.
Adopto de la latina havus nur unu avantaĝon : ĝi privilegius neniun etnon, sed, pri la cetero, ĝi estus tiom netaŭga ol la « tut-angla ».
Krei novan lingvon por la komunikoj estus sensenca, ĉar esperanto estas pli ol jarcenta kaj ĝi jam larĝskale pruvis sian efikecon kaj sian utilecon.
Mastrumado
de la akvo Pagigi
la polucion anstataŭ la akvon Rigore
apliki la principon de « polucianto
– paganto »
Esperanto Nur
politika decido : aprobi la « direktivon
pri esperanto »Travideblaĵo
18 : Juraj aspektoj
Iuj asertas, ke enkonduki esperanton, kiel
oficialan lingvon de EU, ne estus facile kaj altigus la elspezojn.
Male, ĝi kunhelpus por malpliigi ilin.
Juraj aspektoj
Mastrumado de la akvo
Por ŝanĝi la eŭropan politikon pri akvo, laŭ daŭra disvolviĝo, la startpunkto estas ŝanĝi la leĝaron.
La unua principo estas konsenti, ke oni pagigu, ne la akvouzadon, sed la polucion. Estas alia maniero pro diri, ke oni rigore apliku la principon de « polucianto-paganto ». Temas pri la sola solvo por ke akvo ne iĝu monigebla varo. La nuna leĝaro konstraŭas tion.
La eŭropa referenca lingvo
Eĉ se la plej elementa saĝo instigas nin en tiu direkto, adopto de esperanto dependas nur de politika decido. Tiurilate, ne estu duonsolvo : ĉu oni adoptas « direktivon pri esperanto », ĉu oni pli enprofundiĝas en lingva marasmo. Prokrasti diskuton kaj decidon pri tiu problemo alkondukas nin iom post iom antaŭ faritaĝo, tio estas al la angla kiel referenca lingvo.
La startpunkto estas adopto de la « direktivo pri esperanto « en la parlamento kaj en la konsilo.
Kiel en la « direktivo 91/271 pri urbaj akvoj », « direktivo pri esperanto » enhavu laborplanon pri la endonduki de tiu lingvo en la diversajn europajn instancojn. Eblus antaŭvidi interŝtupan periodon de unu generacio por ke esperanto iĝu referenca lingvo.
La direktivo devigus i. a. la membro-ŝtatojn enkonduki esperanto en la eduksistemojn kiel duan devigan lingvon.
T
Akvo :
- plurnaciaj societoj pri purigado ilia
politika influo Esperanto : Angla
tutmondigo de la ekonomio Traduksektoro ŜtatoficistojTravideblaĵo
19 : Obstakloj
eknike, tio estas multe pli facila ol la
enkonduko de etna ligvo kiel la angla. Konsiderante la rigorecon de
la gramatiko de esperanto, iu ajn instruisto kapablas gvidi elementan
kurson, lernante kelkajn lecionon antaŭe. La rezultoj estus rapidaj
kaj impresaj. Post unu jaro, jam eblus organizi korespondadon kaj
renkontiĝojn kun klasoj el diversaj landoj. Je la fino de la
elementa lernejo, ni povus esperi ke, eĉ por lernantoj malpli
inteligentaj, la komunik-kapableco en esperanto transpasus tiun de la
plej inteligentaj lernantoj en angla de la nuna mezgrada lernejo.
Estas konate, ke oni lernas tiom da esperanto en unu monato ol da
angla en unu jaro. Kvin jaroj post la enkonduko de la nova
lingvo, la unua generacio elirus la mezgradajn lernejojn kun,
averaĝe, lingva kono en esperanto kun la sama nivelo, kiun atingas
nun en la angla studentoj de lernejoj por interpretistoj.
Identigo de la obstakloj
Ambaŭkaze, pri mastrumado de la akvo kaj referenca lingvo, tiuj, kiuj profitas de la nuna marasmo, klopodas eviti ĉiun diskuton por ke finfine ĉiuj troviĝu antaŭ faritaĵo. Ĉiam ili trovas « prioritatajn temojn », ekzemple « la siciala Eŭropo » por senfine prokrasti debatojn pri komuna lingvo. Tiu prokrasto plifortigas la nunan lingvan marasmon kaj plifaciligas la enkondukon de la angla. Post kelkaj jaroj, tiu lingvo estos prezentita kiel « fakta solvo » por forpeli la kontraŭstaron.
La komunaj punktoj de la kontraŭuloj, pri tiuj du temoj, estas ilia rekta aŭ nerekta rilato kun la komerca mondo kaj la fakto, ke ili estas anglolingvanaj (ne ĉiam denaske).
La kontraŭuloj al daŭra mastrumado de la akvo
Tre grava industria sektoro, kontrolita de grandaj plurnaciaj societoj (fakte ĉiuj anglolingvanaj) vivas per la polucio. Ju pli granda estas la polucio, des pli granda estas la profito. Dank’al la polucio tiuj, kiuj tenas la teknikojn pri akvopurigado, monopoligas la akvajn riĉofontojn kaj ili trudas sian volon al ĉiuj. Akvo fariĝas varo kiu havigas profiton.
Tiam oni komprenas, ke la novaj teknikoj, kiuj baziĝas sur la antaŭŝirmo kaj sur la vera regado de la polucio, neniigas la bazon de ekonomia sektoro kiu parazitas la socion.
b) La kontraŭuloj al esperanto
Al kiu profitas la lingva marasmo en Eŭropo ? Ankaŭ ĉi-kaze temas pri mona afero. 34 % de la buĝeto de Eŭropa Unio estas dediĉitaj al tradukado kaj interpretado. Enkonduko de esperanto signifus drasta malpliigo de tiu sektoro.
Nuntempe, la scipovo de lingvoj (el kiu precipe la angla) estas nepra kondiĉo por esti promociita, en la privata kiel en la ŝtata sektoroj. Se esperanto estus enkondukita, necesus scipovi nur la komunan lingvon, krom sia gepatra lingvo. Tiam la selekto ne plu okazus laŭ lingvaj kriterioj, sed laŭ la vera fakkompetenco. Malofte scienca menso kuniras kun lingva talento. La nuna situacio forigas aŭtomate la teknikistojn, kiun fake estas la plej kompetentaj, sed kiuj ne tiom bone majstras lingvojn (precipe la anglan).
Per enkonduko de esperanto, ĉe la ĉefpostenoj troviĝus tre rapide nova generacio de teknikistoj, kun menso pli al scienca kaj pragmata. Kompreneble, tiuj, kiuj jam troviĝas ĉe tiuj postenoj, timas tian eblecon.
Krome, la eŭropaj elektitoj ne devas scipovi lingvojn, ĉar, en la nuna sistemo, ili rajtas esprimi sin en sia propra lingvo, dank’al arego da tradukistoj kaj da interpretistoj. Por ili, lingvo ne gravas. Krome, ili lernis la anglan kaj enkonduko de esperanto devigus ili lerni novan lingvon.
La plej potenca kaj la plej sekreta kontraŭstaro troviĝas en la komercaj medioj, ĉiuj anglolingvanaj, kiuj tenas la veran regadon en la mondo. Kiel universala lingvo, la angla samcelas kun ekonomia tutmondigo. Nun estas trejnata anglolingvana elito, kiu rolu kiel pontokampo en ĉiuj landoj, sed la regostangoj troviĝas en Usono.
Esperanto povus ĉesigi tiun monopolon kaj malfermi la pordon al pli frateca mondo.